(upbeat muziek)
Het Lake District, Snowdonia, de Cairngorms,
Loch Lomond en de Trossachs en de Brecon Beacons.
In het verleden werden veel van de grote nationale parken
van Groot-Brittannië gevormd door de actie van gletsjers.
Met corries, U-vormige valleien, pyramide pieken en arêtes,
zijn de grootschalige landvormen, die deze landschappen
domineren, prachtige sculpturen die zijn uitgehouwen door stromend ijs.
(licht melodieuze muziek)
Maar de meer subtiele kenmerken van deze landschappen
hebben ook hun eigen verhaal te vertellen.
Kijk in deze vallei, het is een U-vormige
vallei die is uitgehouwen door een gletsjer.
En in het midden van de vallei,
kunnen we daadwerkelijk een depressie
zien, waar een kleine
gletsjer slechts 11.500
jaar geleden zat, precies aan het einde van de laatste ijstijd.
Maar als we beter kijken, zien we dat
de bodem van de U-vormige vallei niet glad is.
We kunnen deze knobbels en hobbels op de voorgrond zien,
we kunnen deze verschillende ribbels op de achtergrond zien.
Wat zijn deze functies?
Waarom zijn zij hier?
Laten we eens een kijkje gaan nemen
en ontdekken waar ze van gemaakt zijn.
Dus we zijn hier op een van deze subtiele
richels beneden in de vallei.
En we komen eigenlijk regelrecht naar de stroom,
waar de stroom water heeft gezaagd of
in het materiaal is ingesneden
en we kunnen zien waar het van is gemaakt.
Dit type sediment lijkt mij heel vertrouwd.
Ik heb soortgelijke sedimenten gezien
die in de marge van hedendaagse gletsjers zijn afgezet
in plaatsen als IJsland, Noorwegen en Groenland.
En als we goed kijken, kunnen we zien hoe dit
sediment bestaat uit een mengsel van fijn sediment,
van kiezels, van grote
rotsblokken, en we noemen dit soort sediment glaciaal tot.
(lichte vrolijke muziek)
Dus hoe komt dit gletsjer tot hier?
Dit is hoe gletsjers beginnen, als ongerept ijs, waar
sneeuw zich heeft opgehoopt in een holte op een heuvelhelling en dan
in de loop van de tijd tot ijs wordt samengeperst.
Terwijl de gletsjer door de vallei stroomt, tast
het de bodem van de vallei aan.
Het neemt dit sediment op of sleept
dit mee om vies ijs te produceren aan de voet
van de gletsjer, een beetje zoals dit
blok ijs dat we uit de rivier hebben geplukt.
Dit sediment wordt vervolgens
naar de gletsjerrand of naar het eindpunt getransporteerd.
En bij de snuit van de gletsjer, terwijl het ijs smelt,
wordt dit sediment vrijgegeven om deze ijstijd te produceren.
Dus de gletsjer werkt een beetje als een
transportband, erodeert, transporteert en deponeert sediment.
Dit glaciale sediment stapelt
zich op aan de rand of aan de rand van
de gletsjer en produceert landvormen die we morenen noemen.
Nu, in deze vallei van
het Merengebied, kunnen we verschillende soorten moraine zien
die door de gletsjer op enigszins verschillende manieren zijn gemaakt.
(licht melodieuze muziek)
Dus precies aan het einde van de laatste ijstijd vormde
zich hier een kleine gletsjer in deze vallei.
Het begon daar in het
keteldal en het stroomde helemaal door het midden
van de vallei, en hier kwam de gletsjer tot stilstand.
Deze heuvel of stapel materiaal is gemaakt van gletsjer tot
en we noemen het een terminale
morene, gedeponeerd aan het einde of de snuit van de gletsjer.
De eindmorene reikt
dwars door het centrum van de vallei.
Maar sinds de laatste ijstijd is
de rivier die in deze vallei stroomt, het centrum van
de vallei aan het uithollen of in
stukken slaan en deze morene is in het midden doormidden gesneden.
(licht melodieuze muziek)
We kunnen eigenlijk twee terminale morenenruggen
zien, die parallel aan elkaar zijn.
En als we naar Skeiðarárjökull in IJsland
kijken, kunnen we maar liefst 15 morene eindmeren zien.
Deze illustreren wat we een afwisselend toevluchtsoord noemen:
de gletsjer trekt zich terug in
de zomer en ondervindt weinig vooruitgang in de winter.
We noemen dit een recessiemerrie
en dit laat zien hoe de gletsjer zich terugtrekt en
voortbeweegt, omdat deze reageert op veranderingen in het klimaat.
(licht melodieuze muziek)
Terwijl de gletsjer hier door de vallei stroomde,
schraapte het materiaal en rukten rots en
aarde weg van de vallei.
De gletsjer maakte ook de zijkanten van de vallei steiler,
en massabewegingen zoals aardverschuivingen en rotsverschuivingen deden zich voor.
We kunnen al het materiaal van die erosie en
de massabewegingen zien, die nog steeds opgestapeld
zijn langs de vallei.
Deze lange
bergrug, deze lange heuvel wordt een zijmorene
genoemd en zou langs de rand van de gletsjer zijn gelopen.
(licht melodieuze muziek)
Dus zoals de meeste valleien die zijn
vergletsjerd, heeft dit dal eigenlijk twee
zijmoren die langs de zijkanten lopen.
De zijdelingse morenen komen langs beide zijden van de vallei en
dan buigen ze zich rond om
samen te komen en ontmoeten ze elkaar in
het midden, als onderdeel van de laatste morene.
Deze grote, gebogen aanbreng van glaciale
till vertelt ons waar de gletsjer naar
toe kwam, toen het hier was aan het einde van de laatste ijstijd.
(lichte vrolijke muziek)
Net als de zijrivieren van rivieren
kunnen twee gletsjers samenkomen om een ​​grotere gletsjer te produceren.
In deze situaties komen de laterale morenen
ook samen om een ​​mediale moraine
te produceren, die langs de middellijn van deze grotere gletsjer stroomt.
We zien deze mediale morenen
vaak op het oppervlak van moderne gletsjers.
Ze hebben echter de neiging om te
worden vernietigd als de gletsjer zich terugtrekt en het ijs smelt.
Dus we zien geen mediale morenen in landschappen zoals
deze, waar het ijs duizenden jaren geleden smolt.
(licht melodieuze muziek)
Er is ook een ander type
morene, dat eigenlijk minder bekend is.
Kijk eens naar deze chaotische, hobbelige grond overal om ons heen.
Het is geen mooie rechte lijn van terminal of zijmorene,
maar het is gemaakt van glaciaal tot.
Dit wordt hummocky moraine
genoemd en het werd gevormd toen een groot deel van de gletsjer brak.
Waarschijnlijk raakte het vast op een ruw
terrein of brak het weg van
de hoofdgletsjer en kwam hier tot stilstand.
Het ijs smolt vervolgens
en liet al het sediment dat het droeg
vallen vallen, waardoor deze brokken en
bulten op het oppervlak van het landschap werden gecreëerd.
Deze hummocky moraine is echt het teken van een stervende gletsjer,
helemaal aan het einde van zijn leven.
Dus we hebben gekeken naar de
vorming van verschillende soorten morene.
Terminalmorene, die bij
de snuit van de
gletsjer wordt afgezet en dwars door het dal loopt.
Recessionele morenen,
waar we een reeks eindmorainen hebben, die laten zien
hoe de gletsjermarge zich in de loop van de tijd heeft teruggetrokken.
Laterale morenen, die uit de
valleien zijn uitgehouwen en van boven
naar beneden dwars door de vallei lopen.
En mediale
morenen, waar deze laterale morenen
samenkomen en het sediment
door het midden van de vallei wordt getransporteerd.
En ten slotte hummocky
moraine, waar een deel van de gletsjer is weggebroken en gesmolten,
waardoor een chaotische puinhoop van sediment
en het creëren van hobbelige grond.
Door te denken als geografen, kunnen we deze
kleinere, meer subtiele landvormen begrijpen, die
helpen om de verborgen geheimen van het
gletsjerverleden van ons landschap te onthullen.
Elke brok en bult in het landschap
is er eigenlijk niet voor niets.
Je kunt onze nationale parken verkennen en verkennen.
Of begin zelfs met het verkennen van de
hele planeet, met behulp van
een geografisch informatiesysteem, en kijk of je dit soort landvormen
kunt herkennen en het verhaal kunt begrijpen dat ze te vertellen hebben.
(licht melodieuze muziek)