(vrolijke elektronische rockmuziek)
(lichte pianomuziek)
Een van de meest opwindende dingen over fysieke geografie,
is dat het enkele van de verborgen
geheimen van onze planeet kan helpen onthullen.
En landschappen zoals deze zitten vol met verborgen geheimen.
Maar ze zijn gemakkelijk te missen als we ze niet zoeken.
We zijn hier in Teesdale, in North
Yorkshire, en op deze winterse dag ligt een
groot mysterie verborgen onder onze voeten.
In het midden van deze brede U-vormige vallei
hebben we deze heuvel, ongeveer 20 meter hoog.
Maar waarom is het hier?
Wat zou deze landvorm kunnen hebben gecreëerd?
Laten we gaan kijken of we een aantal verborgen aanwijzingen kunnen vinden.
De eerste aanwijzing is in de vorm van de heuvel.
Als we naar de kant kijken die het dal
in kijkt, zien we dat deze steil afloopt.
Maar aan de kant van de vallei
is de helling veel zachter.
Het lijkt bijna op een ei dat
half in de grond is begraven.
De tweede aanwijzing komt in de vorm van de vallei in het algemeen.
In plaats van een smal, V-vormig
dal, uitgehouwen door een rivier, wat gebruikelijk is in
bergachtige gebieden, hebben we hier deze grote, brede U-vormige vallei.
En wat dit ons vertelt is
dat deze vallei is uitgehouwen door ijs.
Nog maar 14 of 15 duizend jaar
geleden zou deze vallei zijn gevuld met
ijs, dat zou zijn afgevoerd door het dal.
Dus wat weten we over gletsjers?
Gletsjers vormen in zeer koude omgevingen, waar sneeuw zich na verloop
van tijd opstapelt en samengeperst wordt tot ijs.
Dat ijs stroomt dan langzaam langs de helling
en snijdt het weg door de bodem van de
vallei door schuren en plukken.
Maar de voet van de gletsjer beeldhouwt en vormt
ook grote hopen sediment terwijl deze door de vallei stroomt.
Net als de rimpelingen op de bedding van een rivier.
(zachte gitaarmuziek)
Dit is hoe het sediment aan
de voet van een gletsjer eruit ziet.
Je kunt hier zien dat we
dit sediment hebben dat bestaat uit
een mengsel van fijne sedimentdeeltjes, deze
kleine steentjes en deze grote rotsblokken.
En deze chaotische wirwar van materiaal
staat bekend als "glaciaal tot".
Als het ijs smelt aan de voet van de
gletsjer, verzadigt het het sediment en maakt het gemakkelijk om
het te vormen en vormen door
de kracht van de gletsjer die over de top stroomt.
We noemen dit proces "subglaciale sedimentvervorming".
Dus "sub-", zoals een onderzeeër die onder water zou zijn,
betekent hier "subglaciaal" onder de gletsjer.
Subglaciale sedimentvervorming
verwijst naar het vormen, of
deformatie, van sediment onder de gletsjer.
Als we goed kijken naar een van de rotsen
die we tot nu toe uit dit gletsjerperk
hebben gehaald, kunnen we een laatste aanwijzing vinden die
ons laat zien dat het sediment onder een gletsjer is afgezet.
Als we goed kijken op het oppervlak van de rots,
zien we dat deze bedekt is met deze
krassen of deze strepen.
Deze zouden zijn gemaakt
als de rotsblokken in deze
kous, tegen elkaar gewreven terwijl de kassa werd
gegoten en gebeeldhouwd onder de bewegende gletsjer.
Dit is wat gletsjer tot,
en het is verzadigd met water, net zoals we
zouden vinden aan de voet van een gletsjer waar het ijs smelt.
De gletsjer zou over de
top van deze gletsjerkloof stromen.
Terwijl de gletsjer door het dal stroomt,
komt deze soms in contact met
een stijver, kleverig, zwaarder stuk
sediment op de bodem van het dal.
Wanneer dat gebeurt, stroomt al het sediment omhoog,
het ijs stroomt over de top en loopt
dan verder door de vallei om deze heuvel te
creëren, met een steile kant naar boven in
de vallei, en een gladdere, gestroomlijnde kant die uitkijkt
over de vallei waar het ijs ligt bleef wegvloeien.
Door al deze aanwijzingen heeft het landschap ons het
geheim onthuld van hoe deze heuvel werd gevormd.
Het is gemaakt door een gletsjer die over de grond
stroomt, waarbij het sediment eronder wordt gevormd
en gebeeldhouwd, in een proces dat we subglaciale sedimentvervorming noemen.
En we noemen deze landvormen "drumlins".
De lengte van de drumlins kan variëren
van ongeveer 50 meter tot meerdere kilometers lang.
En hun hoogte varieert van een paar meter
hoog tot maximaal 100 meter hoog, of vijf keer zo
groot als deze trommelvliet hier achter mij.
Hier bij Holwick lijkt
deze drumlin alsof hij alleen voorkomt.
Maar in werkelijkheid maakt deze drumlin deel uit van
een veel grotere groep drumlins die de gehele valleivloer bedekt.
De fysieke landschappen van onze planeet
worden gevormd door verschillende processen.
Hoewel deze drumlin is gemaakt door
subglaciale sedimentvervorming,
is dit misschien niet het enige proces dat drumlins kan maken.
Wanneer een gletsjer snel smelt, kan dit leiden
tot enorme hoeveelheden water dat onder de gletsjer stroomt.
Dit gebeurt tijdens hete vulkaanuitbarstingen,
wanneer lava het ijs smelt, of wanneer water onder
de gletsjer opgesloten raakt en de ijsdam barst.
Dit kan een subglaciale mega-vloed creëren, of jökulhlaup,
die krachtige stromingen van water genereert die onder het ijs stromen,
om het sediment te eroderen en om de drumlins te creëren.
Dus drumlins kunnen zowel door afzetting
als door erosie worden
gevormd: depositie geassocieerd met subglaciale sedimentdeformatie
en erosie geassocieerd met catastrofale
smeltwateroverstromingen die zich voordoen onder het ijs.
Net als onderwerpen dwars door
de geografie, is de vorming van drumlins
nog steeds een onderwerp van voortdurend onderzoek.
De belangrijkste theorie op dit moment is
dat drumlins worden gevormd door subglaciale
sedimentvervorming: het vormen en modelleren van sediment onder
de gletsjer door de kracht van het stromende ijs.
Als alternatief kunnen sommige drumlins worden
geërodeerd door stromend smeltwater onder
gletsjers, of misschien kunnen ze worden
gevormd door een combinatie van de twee processen die samenwerken.