Arfordiroedd, maent yn ffurfio rhai o dirweddau prydferthaf ac
ysbrydoledig mwyaf Prydain.
Lleoedd o ryngweithio rhwng y tir a'r cefnfor,
a rhwng pobl a'r prosesau ffisegol sy'n
siapio ac yn newid ein tirwedd.
Rydym ar daith ar hyd yr arfordir mwyaf
deinamig ac erydu cyflymaf yn Ewrop,
sef yr Holderness Coast.
O Flamborough Head ar ei bwynt gogleddol
i Aber Humber, byddwn
yn edrych ar y prosesau naturiol sy'n effeithio
ar y dirwedd hon
a hefyd y bobl sy'n byw ac yn gweithio ar hyd yr arfordir.
Bob blwyddyn ar Arfordir Holderness, mae'r
môr yn erydu ac yn
cludo tua thair miliwn metr ciwbig o ddeunydd.
Dyna ddigon o dywod,
graean a chreigiau i lenwi Wembley Stadiwm dair gwaith yn fwy.
Yna caiff yr holl ddeunydd hwn ei gludo
i'r de, gan brosesau trafnidiaeth arfordirol.
Mae'r deunydd yn dod i ben 60 cilomedr i ffwrdd
ym Mhwynt Spurn yn
Aber yr Humber, lle caiff ei ddyddodi i ffurfio tafod tywod enfawr.
Fel daearyddwyr a gwyddonwyr, rydym am ddeall pam
mae hyn yn
digwydd, beth yw'r prosesau sy'n erydu creigiau
a thrafnidiaeth yr holl waddod
hwn dros 60 cilomedr i lawr yr arfordir.
Sut mae'r prosesau hynny'n siapio'r tirffurfiau arfordirol
eiconig a welwn?
Sut maen nhw'n effeithio ar fywydau pobl sy'n
byw ar hyd yr arfordir?
(cerddoriaeth dawelu)
Rydym yn dechrau ein taith yma, yn
Flamborough Head, yr unig glogwyni môr sialc yng ngogledd Lloegr.
Mae'r clogwyni hyn wedi'u gwneud o graig a ffurfiwyd
rhwng 70 a 90 miliwn o flynyddoedd yn ôl.
Sut ydym ni'n troi morlin wedi'i wneud o greigiau caled fel y
rhain yn ronynnau bach y gellir eu cludo gan y môr?
A sut rydyn ni'n gweld y broses honno yn gweithio ar hyd yr arfordir hwn?
Mae hyn i gyd i lawr i rymoedd
erydol y cefnfor a'r tywydd, sy'n
ymosod yn barhaus ar y parth arfordirol,
neu'r parth arfordirol, yr ardal yr effeithir arni gan brosesau arfordirol.
Dyma sy'n gwneud y rhan hon o'r dirwedd
yn amgylchedd ynni uchel iawn.